Dưới thời Triều Nguyễn (1802–1945), trang phục không chỉ mang chức năng thẩm mỹ mà còn là một thiết chế chính trị – xã hội được quy định chặt chẽ bằng luật lệ và nghi chế cung đình. Hệ thống y phục triều Nguyễn phản ánh rõ ràng trật tự tôn ti trong xã hội phong kiến, nơi mỗi tầng lớp, mỗi cấp bậc đều có quy định riêng về màu sắc, chất liệu, hoa văn và kiểu dáng. Hoàng đế sử dụng long bào thêu rồng năm móng – biểu tượng tối thượng của quyền lực và thiên mệnh – trong khi quan lại mặc phẩm phục có bổ tử thể hiện cấp bậc hành chính. Nữ giới hoàng tộc sử dụng áo Nhật Bình với bố cục hoa văn đối xứng và màu sắc phân định theo vị thế trong nội cung. Sự phân cấp ấy không chỉ nhằm phân biệt địa vị mà còn góp phần củng cố quyền lực trung ương và duy trì cấu trúc xã hội ổn định theo mô hình quân chủ tập quyền. 

Nền tảng tư tưởng của triều Nguyễn chịu ảnh hưởng sâu sắc từ Nho giáo, và điều này được phản ánh rõ rệt trong quy chế trang phục. Theo quan niệm Nho giáo, xã hội lý tưởng phải được tổ chức dựa trên các mối quan hệ tôn ti như quân – thần, phụ – tử, phu – phụ, trong đó lễ nghi giữ vai trò trung tâm. Trang phục vì vậy trở thành phương tiện thể hiện đạo lý và chuẩn mực hành vi. Trong các nghi lễ quan trọng như tế Nam Giao, triều hội hay các buổi thiết triều, việc sử dụng đúng loại y phục không chỉ mang tính hình thức mà còn là biểu hiện của sự tuân thủ lễ chế và đạo đức chính trị. Có thể nói, y phục thời Nguyễn không tách rời khỏi hệ thống tư tưởng đương thời mà là một phần cấu thành của cơ chế giáo hóa và quản trị xã hội.